Van de eerste voeding tot verstaanbaar spreken: de rol van de logopedist in het schisistraject.
Schisis is een aangeboren spleet in de lip, de kaak, het gehemelte of een combinatie daarvan. De spleet ontstaat vroeg in de zwangerschap, wanneer de delen van het aangezicht niet volledig samengroeien. De vorm en de ernst verschillen sterk: van een kleine inkeping in de lip tot een volledige doorlopende spleet van lip, kaak en gehemelte, aan één of aan beide zijden. Soms is er enkel een spleet in het zachte gehemelte, die bij de geboorte niet meteen zichtbaar is. Schisis wordt in België chirurgisch hersteld, meestal in meerdere operaties tijdens de eerste levensjaren.
Voor een heldere spraak moet het gehemelte de neusholte kunnen afsluiten van de mondholte. Bij een (herstelde) gehemeltespleet lukt die afsluiting soms onvoldoende, waardoor lucht via de neus ontsnapt tijdens het spreken. Het resultaat is een open neusspraak (hypernasaliteit) en te weinig druk in de mond voor klanken zoals p, t, k, s en f. Veel kinderen ontwikkelen daarnaast compensatiegewoonten: ze vormen klanken achteraan in de keel om het drukverlies op te vangen. Zo ontstaat een hardnekkige articulatiestoornis die gerichte therapie vraagt. Ook het gehoor verdient aandacht: kinderen met schisis hebben vaker vocht in het middenoor, wat het horen en dus het klankleren tijdelijk kan belemmeren.
Kinderen met schisis worden in België opgevolgd door een gespecialiseerd schisisteam, verbonden aan een (universitair) ziekenhuis. Daarin werken onder meer een plastisch chirurg of mond-, kaak- en aangezichtschirurg, een NKO-arts, een orthodontist, een tandarts, een logopedist, een psycholoog en een verpleegkundig coördinator samen. Het team volgt het kind van bij de geboorte tot in de late tienerjaren en stemt operaties, gehoorcontroles, gebitsopvolging en spraakbegeleiding op elkaar af. De logopedist van het team onderzoekt de spraak op vaste momenten en adviseert wanneer therapie nodig is.
De logopedische begeleiding start vaak al in de babytijd. Door de spleet kan een baby soms moeilijk zuigen; de logopedist adviseert dan over speciale flessen, spenen en voedingshoudingen. Meer daarover leest u bij eet- en drinkproblemen bij baby's en preverbale logopedie. In de peuter- en kleutertijd stimuleert de logopedist het brabbelen en de eerste klanken, en coacht de ouders om thuis veel en goed taalaanbod te geven. Vanaf ongeveer drie jaar kan gerichte articulatietherapie starten: correcte klanken vooraan in de mond leren vormen en compensatiepatronen afbouwen. Blijft de neusspraak ondanks therapie te sterk, dan bekijkt het schisisteam of een bijkomende ingreep aan het gehemelte zinvol is. Therapie alleen kan een anatomisch probleem immers niet oplossen; het omgekeerde geldt evenzeer.
De controles gebeuren in het schisisteam, maar de wekelijkse therapie volgt uw kind meestal bij een logopedist in de eigen buurt. Die werkt samen met het team en volgt de adviezen uit de teamconsultaties op. Kies bij voorkeur een logopedist met ervaring in schisis of nasaliteitsproblemen; tips daarvoor vindt u bij een logopedist kiezen. Regelmatig kort oefenen thuis, met de ouders als co-therapeut, versnelt de vooruitgang aanzienlijk.
Spraakstoornissen als gevolg van schisis behoren tot de stoornissen die het RIZIV erkent voor terugbetaling van logopedie. U hebt daarvoor een voorschrift van een arts nodig, een logopedisch aanvangsbilan en het akkoord van de adviserend arts van het ziekenfonds. Een individuele sessie van 30 minuten kost bij een geconventioneerde logopedist ongeveer 36 tot 40 euro, waarvan na terugbetaling zo'n 5,50 euro remgeld overblijft (ongeveer 3 euro bij verhoogde tegemoetkoming). Een bilanzitting kost circa 40 tot 50 euro per 30 minuten. Alle details vindt u bij terugbetaling van logopedie.
Zoekt u logopedische begeleiding bij schisis in uw regio? Vind een logopedist bij u in de buurt →