Duimzuigen, mondademen en foutief slikken: kleine gewoonten met grote gevolgen voor gebit en spraak.
Afwijkende mondgewoonten zijn gewoonten waarbij de spieren van mond, tong en lippen verkeerd gebruikt worden. De bekendste voorbeelden zijn duimzuigen of vingerzuigen, langdurig gebruik van een fopspeen, mondademen (ademen door de mond in plaats van door de neus), foutief slikken en tongpersen, waarbij de tong bij het slikken of in rust tegen of tussen de tanden duwt. Elk van deze gewoonten oefent voortdurend een kleine kracht uit op tanden en kaken. Omdat een kind duizenden keren per dag slikt, kan dat op termijn het gebit en de kaakontwikkeling verstoren.
Een aanhoudende foutieve slik of tongpersing kan leiden tot een open beet, vooruitstaande tanden of een smalle bovenkaak. Ook de spraak lijdt eronder: kinderen met een tongpersing gaan vaak slissen of lispelen, een vorm van articulatiestoornis. Mondademen heeft daarnaast gevolgen voor de gezondheid: een droge mond, vaker keel- en oorontstekingen, onrustiger slapen en een slappe mondmotoriek. Wie door de mond ademt, houdt de tong laag in de mond, waardoor de bovenkaak zich minder goed ontwikkelt.
OMFT staat voor oro-myofunctionele therapie: een logopedische behandeling die het evenwicht tussen de mondspieren herstelt. De logopedist brengt eerst in kaart welke gewoonten er zijn en hoe tong, lippen en kaakspieren functioneren. Daarna volgt een stapsgewijs oefenprogramma: afleren van het duim- of speengebruik, neusademhaling trainen, de juiste rustpositie van de tong aanleren (tegen het gehemelte, niet tegen de tanden) en een correct slikpatroon automatiseren. Meer over de aanpak leest u op de pagina over OMFT-therapie.
OMFT en orthodontie versterken elkaar. Een orthodontist kan tanden mooi recht zetten, maar als de tong blijft persen, duwt ze de tanden na de behandeling gewoon weer scheef. Daarom verwijzen orthodontisten en tandartsen regelmatig door naar een logopedist voor myofunctionele therapie, vaak vóór of tijdens een beugelbehandeling. Omgekeerd signaleert de logopedist gebits- of kaakproblemen en verwijst dan door naar tandarts of orthodontist. Bij hardnekkig mondademen is ook een controle bij de NKO-arts aangewezen, om vergrote neus- of keelamandelen of allergieën uit te sluiten.
Tot een jaar of drie, vier zijn zuiggewoonten normaal. Blijft het duimzuigen of speengebruik daarna bestaan, of ziet u dat uw kind vrijwel altijd met open mond zit, dan is een controle zinvol. OMFT wordt meestal opgestart vanaf ongeveer zes jaar, wanneer een kind bewust kan meewerken aan de oefeningen. Ook jongeren en volwassenen kunnen nog met succes behandeld worden, bijvoorbeeld in combinatie met een orthodontische behandeling. Twijfelt u, dan bekijkt de logopedist tijdens een eerste sessie of therapie nodig is. Dagelijks kort oefenen thuis is essentieel; tips vindt u bij oefeningen thuis.
Afwijkende mondgewoonten op zich vallen niet onder de RIZIV-nomenclatuur voor logopedie. De verplichte ziekteverzekering betaalt enkel terug voor erkende stoornissen, met een voorschrift van een arts, een aanvangsbilan en akkoord van de adviserend arts. Voor OMFT rekent u daarom meestal op de aanvullende verzekering van uw ziekenfonds: die geeft doorgaans 10 tot 20 euro per sessie terug, met een jaarplafond. Een sessie van 30 minuten kost bij een geconventioneerde logopedist ongeveer 36 tot 40 euro, bij een niet-geconventioneerde 40 tot 60 euro. Een volledig overzicht vindt u bij de tarieven voor logopedie.
Zoekt u een logopedist die OMFT aanbiedt? Vind een logopedist bij u in de buurt →