Taal- en communicatieproblemen bij autisme, en hoe een logopedist het verschil maakt binnen het begeleidingsteam.
Autismespectrumstoornis (ASS) beïnvloedt de manier waarop iemand informatie verwerkt en met anderen communiceert. De taalvaardigheid verschilt enorm van persoon tot persoon: sommige kinderen met autisme beginnen laat of nauwelijks te spreken, andere praten vroeg en met een uitgebreide woordenschat maar gebruiken taal op een opvallende manier. Autisme is geen taalstoornis op zich, al komt het geregeld samen voor met taalontwikkelingsstoornissen. De diagnose gebeurt door een gespecialiseerd team (kinderpsychiater, arts, psycholoog), niet door de logopedist alleen.
Het meest kenmerkende communicatieprobleem bij autisme ligt in de pragmatiek: het gepast gebruiken van taal in sociale situaties. Denk aan beurt nemen in een gesprek, een gesprek starten en gaande houden, rekening houden met wat de ander al weet, oogcontact en lichaamstaal lezen, en aanvoelen wanneer een onderwerp de ander niet meer boeit. Ook figuurlijk taalgebruik is vaak lastig: uitdrukkingen, humor en sarcasme worden letterlijk genomen ("even je handen wassen" betekent dan echt heel even). Daarnaast zien we soms echolalie (woorden of zinnen herhalen) en een heel formele of monotone spreekstijl.
Bij peuters kunnen de eerste signalen zijn: weinig brabbelen, niet wijzen om iets te tonen, niet reageren op de eigen naam, weinig gedeelde aandacht (samen naar iets kijken) en beperkt imitatiegedrag. Sommige kinderen vallen pas later op, wanneer gesprekjes, samenspel en verhalen vertellen moeilijker blijken dan verwacht. Maakt u zich zorgen, bespreek dit dan met de huisarts, het CLB of Kind en Gezin. Een logopedist kan het taalprofiel in kaart brengen, maar de bredere diagnostiek hoort bij een multidisciplinair team. Hoe school en CLB daarbij samenwerken met de logopedist leest u in ons aparte overzicht.
Binnen het team rond een kind of volwassene met autisme neemt de logopedist het communicatieve luik voor zijn of haar rekening. Afhankelijk van het profiel werkt die aan woordenschat en zinsbouw via taaltherapie, aan gespreksvaardigheden en figuurlijk taalbegrip, of aan het verstaanbaar en functioneel communiceren. Voor wie (nog) niet of beperkt spreekt, zet de logopedist ondersteunende communicatie in: gebaren, pictogrammen of spraakcomputers, zogenaamde communicatiehulpmiddelen. Ouders, school en andere begeleiders krijgen concrete tips om de communicatie in het dagelijks leven te ondersteunen: visualiseren, korte en concrete taal, en voorspelbaarheid inbouwen.
Een individuele sessie van 30 minuten kost bij een geconventioneerde logopedist ongeveer 36 tot 40 euro, met na terugbetaling zo'n 5,50 euro remgeld (ongeveer 3 euro bij verhoogde tegemoetkoming). Het RIZIV betaalt enkel terug voor erkende stoornissen, na voorschrift van een arts, een logopedisch aanvangsbilan en akkoord van de adviserend arts van het ziekenfonds. Bij autisme hangt de terugbetaling af van het vastgestelde taalprofiel; komt u niet in aanmerking, dan voorziet de aanvullende verzekering doorgaans 10 tot 20 euro per sessie, met een jaarplafond. Alle details vindt u bij terugbetaling van logopedie.
Communicatie is de sleutel tot leren, vriendschappen en zelfstandigheid. Vroege, goed afgestemde begeleiding geeft kinderen met autisme meer kansen om hun mogelijkheden te ontplooien, en ook jongeren en volwassenen halen nog winst uit gerichte communicatietraining. Kies een logopedist met ervaring in autisme en vraag hoe die samenwerkt met de andere begeleiders van uw kind.
Zoekt u een logopedist met ervaring in autisme en communicatie? Vind een logopedist bij u in de buurt →