Hoe dementie taal en communicatie aantast, en hoe logopedie het contact zo lang mogelijk mee helpt bewaren.
Dementie is een verzamelnaam voor aandoeningen waarbij de hersenen geleidelijk minder goed functioneren, met de ziekte van Alzheimer als bekendste vorm. Naast geheugenproblemen tast dementie ook de taal aan. In het begin merkt u vooral woordvindingsproblemen: iemand zoekt naar een woord, gebruikt omschrijvingen ("dat ding om mee te schrijven") of verliest de draad van een gesprek. Later wordt ook het begrijpen van taal moeilijker en kan het spreken verward of stiller worden. Dit taalverlies lijkt op afasie, maar verloopt bij dementie geleidelijk en gaat samen met andere cognitieve problemen.
Typische signalen zijn: steeds dezelfde vragen stellen, moeite om een verhaal te volgen, zinnen niet afmaken, namen van vertrouwde personen vergeten en zich terugtrekken uit gesprekken. Ook lezen en schrijven gaan achteruit. Bij sommige vormen, zoals primair progressieve afasie, staat het taalverlies zelfs op de voorgrond terwijl het geheugen aanvankelijk redelijk intact blijft. Merkt u zulke veranderingen op, raadpleeg dan eerst de huisarts of een geheugenkliniek: een correcte medische diagnose komt altijd vóór logopedische begeleiding.
Genezen kan logopedie dementie niet, maar een logopedist helpt om de communicatie zo lang mogelijk vlot te houden. Via neurologische logopedie traint de logopedist resterende taalvaardigheden, leert hij of zij compensatiestrategieën aan (foto's, agenda's, geheugensteuntjes) en adviseert over communicatiehulpmiddelen zoals communicatieboeken of pictogrammen. Omdat slikproblemen (dysfagie) in latere fasen vaak voorkomen, bewaakt de logopedist ook het veilig eten en drinken. De begeleiding gebeurt in de praktijk, aan huis of in het woonzorgcentrum.
Als mantelzorger maakt u zelf een groot verschil. Spreek in korte, eenvoudige zinnen en stel één vraag tegelijk. Geef de persoon tijd om te antwoorden en vul niet te snel aan. Beperk achtergrondlawaai, zoek oogcontact en ondersteun uw woorden met gebaren of het tonen van voorwerpen. Verbeter fouten niet voortdurend: de boodschap en het contact zijn belangrijker dan correcte zinnen. Praat over vertrouwde onderwerpen en gebruik foto's als gespreksstarter. Een logopedist kan u deze technieken heel concreet aanleren, afgestemd op uw situatie.
Een individuele logopediesessie van 30 minuten kost bij een geconventioneerde logopedist ongeveer 36 tot 40 euro, waarvan u na terugbetaling zo'n 5,50 euro remgeld betaalt (ongeveer 3 euro bij verhoogde tegemoetkoming). Het RIZIV betaalt enkel terug voor erkende stoornissen, na een voorschrift van een arts, een logopedisch aanvangsbilan en akkoord van de adviserend arts van het ziekenfonds. Bij dementie is die nomenclatuurterugbetaling niet altijd mogelijk; dan biedt de aanvullende verzekering van uw ziekenfonds vaak een tegemoetkoming van ongeveer 10 tot 20 euro per sessie, met een jaarplafond. Meer uitleg vindt u bij terugbetaling van logopedie.
Kies bij voorkeur een logopedist met ervaring in neurologische stoornissen en in het werken met senioren. Vraag of huisbezoeken mogelijk zijn en of de logopedist ook de familie betrekt bij de begeleiding: dat verhoogt het effect aanzienlijk. Hoe vroeger u start, hoe meer vaardigheden er te ondersteunen vallen.
Zoekt u begeleiding bij communicatieproblemen door dementie? Vind een logopedist bij u in de buurt →