Wanneer eten en drinken niet meer vanzelf gaat: oorzaken, signalen en de rol van de logopedist.
Dysfagie is de medische term voor een slikstoornis. Het slikken verloopt dan moeizaam, pijnlijk of onveilig, waardoor voedsel of drank in de luchtwegen terecht kan komen. Slikken lijkt eenvoudig, maar het is een complex proces waarbij tientallen spieren in mond, keel en slokdarm nauwkeurig moeten samenwerken. Loopt er iets mis in die keten, dan ontstaan problemen met eten, drinken of zelfs met het doorslikken van speeksel. Dysfagie komt vooral voor bij volwassenen en senioren, maar kan op elke leeftijd optreden.
Slikproblemen sluipen er vaak geleidelijk in. Let op deze signalen: regelmatig verslikken of hoesten tijdens of na de maaltijd, een borrelende of natte stem na het drinken, het gevoel dat eten blijft steken in de keel, langer over maaltijden doen, voedselresten in de mond na het slikken, ongewild gewichtsverlies en terugkerende luchtweginfecties. Vooral dat laatste is verraderlijk: wanneer voedsel of vocht ongemerkt in de luchtwegen belandt (stille aspiratie), kan een longontsteking het eerste zichtbare teken zijn.
Dysfagie is meestal een gevolg van een onderliggende aandoening. Veel voorkomende oorzaken zijn een beroerte (CVA), waarbij de aansturing van de slikspieren verstoord raakt, neurologische ziekten zoals de ziekte van Parkinson, MS, ALS of dementie, en tumoren of bestraling in het hoofd-halsgebied. Ook bij het ouder worden verzwakken de slikspieren geleidelijk (presbyfagie). Slikproblemen gaan bij neurologische patiënten vaak samen met andere stoornissen, zoals dysartrie of afasie. Bij communicatieve gevolgen van een hersenletsel biedt neurologische logopedie een ruimer behandelkader.
De logopedist start met een grondig slikonderzoek: een gesprek over de klachten, een onderzoek van de mondmotoriek en observatie van het slikken met verschillende voedingsconsistenties. Indien nodig verwijst de arts door voor beeldvormend onderzoek, zoals een slikvideo (videofluoroscopie) of een endoscopisch onderzoek via de neus (FEES) bij de NKO-arts. Zo wordt duidelijk in welke fase van het slikken het probleem zit en welke aanpak veilig is. Een medische diagnose door een arts blijft altijd de basis; logopedie vervangt die niet.
Sliktherapie combineert meerdere sporen. De logopedist traint de slikspieren met gerichte oefeningen, leert veilige sliktechnieken en compensatiestrategieën aan (zoals een aangepaste hoofdhouding of een krachtige slik) en adviseert over voedingsconsistenties: indikken van dranken, zachtere voeding of aangepaste porties. Ook de omgeving wordt betrokken: rustig eten, rechtop zitten en kleine hapjes maken een groot verschil. Bij ernstige dysfagie werkt de logopedist samen met arts, diëtist en verpleging, bijvoorbeeld in een ziekenhuis of woonzorgcentrum.
Dysfagie na een aantoonbare medische oorzaak behoort tot de stoornissen waarvoor het RIZIV logopedie terugbetaalt. Daarvoor is een voorschrift van een arts nodig, een logopedisch aanvangsbilan en het akkoord van de adviserend arts van het ziekenfonds. Bij een geconventioneerde logopedist kost een individuele sessie van 30 minuten ongeveer 36 tot 40 euro, waarvan u na terugbetaling zo'n 5,50 euro remgeld betaalt (ongeveer 3 euro bij verhoogde tegemoetkoming). Valt uw situatie buiten de RIZIV-criteria, dan voorziet de aanvullende verzekering van uw ziekenfonds meestal een tegemoetkoming van 10 tot 20 euro per sessie, met een jaarplafond. Meer details vindt u bij terugbetaling van logopedie.
Zoekt u een logopedist met ervaring in slikstoornissen? Vind een logopedist bij u in de buurt →